Łysa Góra

Łysa Góra to szczyt w Górach Świętokrzyskich, który od wieków przyciąga tłumy. Nie chodzi tu tylko o wysokość – 595 metrów to nie zawrotna liczba. Liczy się historia, która sięga pogańskich kultów, benedyktyński klasztor z relikwiami Krzyża Świętego oraz gołoborze, które wygląda jakby ktoś rozsypał tu miliony kamieni. Miejsce nosi też drugą nazwę – Święty Krzyż.

Dlaczego Łysa Góra jest wyjątkowa

W czasach przedchrześcijańskich na szczycie stała pogańska świątynia. Słowianie czcili tu bóstwa przyrody – Śwista, Pośwista i Pogodę. Pozostałością po tym okresie jest wał kultowy otaczający szczyt, który można zobaczyć do dziś. Kiedy przyszło chrześcijaństwo, na miejscu dawnej świątyni powstało benedyktyńskie opactwo – założone prawdopodobnie przez Bolesława Chrobrego około 1006 roku.

W XI wieku trafiły tu relikwie drzewa Krzyża Świętego, na którym miał umrzeć Jezus Chrystus. To właśnie one sprawiły, że Łysa Góra stała się jednym z najważniejszych polskich sanktuariów. W średniowieczu przybywali tu pielgrzymi z całej Polski, włącznie z królami. Relikwie można zobaczyć w kaplicy Oleśnickich – znajdują się w późnomanierystycznym ołtarzu wykonanym z czerwonego marmuru chęcińskiego.

Co zobaczyć na szczycie Łysej Góry

Główną atrakcją jest łysogórskie gołoborze – największe w Górach Świętokrzyskich rumowisko skalne o powierzchni prawie 4 hektarów. To wizytówka Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Kamienie liczą sobie nawet 500 milionów lat, a legenda głosi, że dawniej odbywały się tu sabaty czarownic i czartów.

Wejście na platformę widokową nad gołoborzem jest płatne. Normalny bilet kosztuje 13 złotych, ulgowy 7-10 złotych (ceny mogą się różnić w zależności od źródła). Z tarasu rozpościera się widok na całe gołoborze i okoliczne pasmo górskie.

Kompleks klasztorny zasługuje na spokojne zwiedzanie. Zespół opactwa obejmuje czworobok budynków z XIV-XV wieku z wirydarzem i krużgankiem. Kościół stracił oryginalną wieżyczkę podczas działań wojennych. Od zachodu przylega skrzydło, w którym mieści się Muzeum Przyrodniczo-Leśne Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Ekspozycje skupiają się na przyrodzie regionu i są ciekawe zwłaszcza dla dzieci.

Tuż obok platformy widokowej przebiega wspomniany wcześniej pogański wał kultowy – pozostałość po słowiańskiej świątyni z IX-X wieku. Kilkanaście metrów dalej stoi wieża radiowo-telewizyjna o wysokości 157 metrów, wzniesiona w latach 60. XX wieku. Sygnał z niej pokrywa całe województwo świętokrzyskie, ale na teren wieży nie można wchodzić.

Łysa Góra znajduje się na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego, który chroni unikatową Puszczę Jodłową. Nazwę tę spopularyzował Stefan Żeromski, opisując w swoich utworach przyrodę Gór Świętokrzyskich.

Szlaki na Łysą Górę – jak się dostać na szczyt

Na Święty Krzyż prowadzą trasy z trzech miejscowości: Huty Szklanej, Nowej Słupi i Trzcianki. Każda z nich znajduje się około 35-40 kilometrów od Kielc.

Szlak z Huty Szklanej to najłatwiejsza opcja. Prowadzi drogą asfaltową (czerwony szlak), ma 2,5 kilometra długości i zajmuje około 40 minut. Podejście wynosi zaledwie 129 metrów. Można też skręcić w lewo tuż po drewnianej bramie i iść leśną ścieżką – dołożymy pół kilometra, ale unikniemy asfaltu i przejeżdżających samochodów. Parking w Hucie Szklanej kosztuje 10 złotych.

Szlak z Nowej Słupi nazywany jest Drogą Królewską (niebieski szlak). Jest bardziej stromy, zwłaszcza końcowy odcinek przed szczytem. Po drodze stoją stacje drogi krzyżowej, ławki do odpoczynku i tablice informacyjne. Trasa zajmuje około godziny.

Szlak z Trzcianki (czerwony) prowadzi przez najstarsze i największe jodły w parku. Niektóre mają 45 metrów wysokości i 370 centymetrów obwodu – nie da się ich objąć w pojedynkę. Te olbrzymy nazywane są jodłami „mamucimi”.

Drogą asfaltową z Huty Szklanej można nawet podjechać meleksem – świetna opcja dla osób z ograniczoną mobilnością lub rodzin z małymi dziećmi. Ruch samochodów jest zabroniony, ale obowiązują wyjątki dla mieszkańców klasztoru, osób niepełnosprawnych z kartą parkingową oraz zorganizowanych pielgrzymek w określone dni.

Dla kogo jest Łysa Góra

Trasy są łatwe i przyjemne – to doskonały wybór na pierwszy raz w górach. Rodziny z dziećmi dadzą radę bez problemu, zwłaszcza wybierając szlak z Huty Szklanej. Dla pielgrzymów to jedno z najważniejszych sanktuariów w Polsce. Miłośnicy geologii będą zachwyceni gołoborzem, a fani historii – pozostałościami pogańskiego kultu i średniowiecznym klasztorem.

Wycieczkę na Łysą Górę ze zwiedzaniem wszystkich atrakcji warto zaplanować na około 3 godziny. Jeśli chcecie zejść inną trasą niż weszliście, doliczyć trzeba dodatkowy czas. Powrót czerwonym szlakiem przez ścieżkę przyrodniczą zajmuje około 1 godziny 20 minut – trasa jest węższa, mniej stroma i bardziej kameralna niż niebieski szlak.

Łysa Góra wchodzi w skład Korony Gór Świętokrzyskich – zestawu 28 szczytów wymyślonych przez Zespół Szkół Katolickich Diecezji Kieleckiej i wprowadzonych przez PTTK Kielce. To świetny sposób na odkrycie mniej znanych zakątków regionu.

Praktyczne informacje – ceny i dojazd

Wstęp na teren Świętokrzyskiego Parku Narodowego: trasa jest biletowana (szczegóły cennika na stronie parku)

Wejście na platformę widokową nad gołoborzem: 13 zł bilet normalny, 7-10 zł bilet ulgowy

Parking: Huta Szklana – 10 zł, Nowa Słupia – dostępne parkingi przy wejściu na szlaki

Dojazd z Kielc: samochodem 35-45 minut do Huty Szklanej, Nowej Słupi lub Trzcianki. Można też dojechać autobusem miejskim lub prywatnym busem – połączenia są najczęstsze do Nowej Słupi. Do Huty Szklanej jeżdżą busy do miejscowości Huta Podłysica.

Gdzie zjeść: przy wyjściu z parku narodowego w Hucie Szklanej znajduje się Karczma Mnicha oraz Karczma „Izba Dobrego Smaku”

Co zabrać: wygodne buty (nawet na asfaltowej trasie), wodę, coś do jedzenia. Latem parking w Hucie Szklanej zapełnia się szybko – warto wyruszyć wcześnie rano.

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy

Niedaleko znajduje się Park Legend – dobra opcja na połączenie wycieczki w jedną całodniową trasę. Warto też odwiedzić Łysicę – najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich (612 m n.p.m.), który również ma swoje gołoborze. W Nowej Słupi działa Muzeum Starożytnego Hutnictwa, przy którym znajduje się parking dla osób rozpoczynających wycieczkę Drogą Królewską.

Kielce, stolica województwa, to dobrze rozwijające się miasto z zabytkami i atrakcjami. Warto zobaczyć rynek, katedrę, Pałac Biskupów Krakowskich (obecnie muzeum) oraz rezerwat Kadzielnia – miejsce nie tylko geologicznie ciekawe, ale też scena dla koncertów i wydarzeń kulturalnych.